Opsiyon terimleri, kolay anlatımla

Tek cümlede opsiyon

Opsiyon, bir hisseyi sabit bir fiyattan sabit bir tarihe kadar alma ya da satma hakkı veren, ama zorunluluk getirmeyen bir sözleşmedir.

Bir rezervasyon bileti gibi düşün: bugün küçük bir ücret ödeyip fiyatı sabitlersin. Anlaşma iyi hale gelirse kullanırsın; gelmezse süresinin dolmasına izin verir, sadece ücreti kaybedersin.

Call ve put

• Call: sabit fiyattan ALMA hakkı. Fiyatın yükseleceğini düşündüğünde call alırsın.
• Put: sabit fiyattan SATMA hakkı. Fiyatın düşeceğini düşündüğünde put alırsın.
• Kolay hatırlama: call yükseliş için, put düşüş için.

Strike ve vade

• Strike: sözleşmede yazan sabit fiyat. “100 call” sana 100’den alma hakkı verir.
• Vade: sözleşmenin yaşadığı son gün. Sonrasında opsiyon sadece paranın içinde olduğu kadar eder, ya da hiçbir şey.
• 0DTE: “vadeye sıfır gün”, bugün sona eren kontrat. Aylık opsiyonlar ayın üçüncü cuması sona erer; birçok hisse ve ETF’nin haftalıkları da var, SPY, QQQ, SPX ve NDX’in ise her işlem günü için bir vadesi var.

Prim ve kontrat büyüklüğü

Prim, opsiyonun fiyatıdır. ABD’de bir kontrat 100 hisseyi kapsar, yani 2.00’lık prim 2 × 100 = 200 dolar tutar.

Alıcı için prim, kaybedebileceği en fazla tutardır. Satıcı için kazanabileceği en fazla tutardır.

Paranın içinde, başında ve dışında

Bu üç kelime, strike’ın şu anki hisse fiyatına göre nerede olduğunu söyler.

• ITM (paranın içinde): opsiyonun şimdiden gerçek değeri var. Strike’ı fiyatın altında olan bir call ya da üstünde olan bir put.
• ATM (paranın başında): strike fiyata yaklaşık eşit.
• OTM (paranın dışında): henüz gerçek değeri yok, sadece umut. Hissenin strike’a doğru gitmesi gerekir. Ucuz, ama çoğu değersiz biter.

İçsel değer ve zaman değeri

Her primin iki parçası vardır.

İçsel değer: opsiyon şu an sona erse ne ederdi. Hisse 105’teyken 100 call’un içsel değeri 5’tir.

Zaman değeri: vadeden önce daha büyük bir hareket şansı için ödediğin fazlalık. Her gün erir; önce yavaş, son günlerde ve saatlerde en hızlı. Bu erimeye zaman aşınması (time decay) denir.

Başabaş noktası: alıcı ve satıcı

Alıcı, hissenin strike’ı ödediği primden daha fazla geçmesine ihtiyaç duyar. O nokta başabaş noktasıdır (breakeven).

Call başabaşı = strike + prim. Put başabaşı = strike − prim.

Satıcı diğer taraftadır: opsiyon değersiz biterse primi tutar, ama hisse çok hareket ederse zararı üstlenir. Alıcı olasılık için öder; satıcıya riski üstlendiği için ödenir.

Örtük volatilite (IV)

Örtük volatilite, opsiyon piyasasının ne kadar hareket fiyatladığıdır. Yüksek IV, büyük bir hareket beklendiği için pahalı opsiyon demektir; bilanço ya da önemli bir rapor öncesi gibi. Düşük IV daha ucuz opsiyon demektir.

IV, beklenen hareket denen bir fiyat aralığına dönüşür; “Beklenen hareket nedir?” dersi bunu grafikte nasıl okuyacağını gösterir.

Yunanlar, her biri tek satır

• Delta: hisse 1 hareket ettiğinde opsiyonun ne kadar hareket ettiği. 0.40 delta, hissedeki her +1 için yaklaşık +0.40 demektir. Ayrıca paranın içinde bitme şansının kaba bir tahminidir.
• Theta: opsiyonun sadece zaman geçtiği için günde kaybettiği değer.
• Gamma: deltanın ne kadar hızlı değiştiği. Paranın başında ve vadeye yakın en büyüktür; bu yüzden 0DTE opsiyonlar bu kadar sıçrar.
• Vega: IV 1 puan değiştiğinde opsiyonun ne kadar değiştiği.

Ekranda gördüğün kelimeler

• Bid / ask: alıcıların ödediği en iyi fiyat / satıcıların istediği en iyi fiyat. Aradaki fark spread’dir; geniş spread giriş ve çıkışta sana maliyet çıkarır.
• Hacim: bugün kaç kontrat işlem gördü.
• Açık pozisyon: kaç kontrat hâlâ açık. Yüksek hacim ve açık pozisyon likit bir strike demektir.
• Kullanım / atama: alıcı hakkını kullanır / satıcıdan teslim istenir. Çoğu trader bunun yerine vadeden önce pozisyonu kapatır.
• Amerikan ve Avrupa tipi: Amerikan tipi (SPY, hisseler) her gün kullanılabilir; Avrupa tipi (SPX, NDX) sadece vadede, ve endeks opsiyonları nakit uzlaşır.

Akılda kalanlar

• Call = alma hakkı, put = satma hakkı, strike’tan, vadeye kadar.
• Prim × 100 = bir kontratın maliyeti. Alıcı primden fazlasını kaybedemez.
• ITM’nin gerçek değeri var; OTM sadece zaman değeri ve umut.
• Zaman değeri en hızlı sonda erir. Başabaş = strike ± prim.
• Yüksek IV = pahalı opsiyon. Yön için delta, zaman için theta.

Grafiğinde gör

Sıradaki

▶ Video · 48 sn

Opsiyon nedir?

Bugünün fiyatını belirli bir tarihe kadar kilitleyen bilet, 45 saniyede.